ಸಿನಿಮಾವೇ ಉಸಿರು; 90ರ ಹರೆಯದಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲದ ಸೃಜನಯಾತ್ರೆ

ಚೆನ್ನೈ/ಹೈದರಾಬಾದ್: ವಯಸ್ಸು ದೇಹವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಕನಸುಗಳನ್ನು, ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರ ಬದುಕೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನ, ಆದಿತ್ಯ 369, ಮಯೂರಿ, ಭೈರವ ದ್ವೀಪಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಶನಿವಾರ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಕಾವೇರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ 94 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.

ಆದರೆ ಅವರ ನಿಧನದ ಸುದ್ದಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅಗಲಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಆರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಸ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಸೃಜನಶೀಲ ಯಾತ್ರೆಯ ಅಂತ್ಯ.

90ರ ಹರೆಯದಲ್ಲೂ ‘ಆ್ಯಕ್ಷನ್’ ಎಂದ ನಿರ್ದೇಶಕ

ಬಹುತೇಕರು ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬದುಕನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗೀತಂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದರು. ನಿಧನಕ್ಕೂ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಮೊದಲು ತಮ್ಮ 61ನೇ ಚಿತ್ರ ‘ಸಿಂಗ್ ಗೀತಂ’ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದರು.

ಜೂನ್ 12ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಸಂಗೀತಮಯ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನೂ ಬಹುತೇಕ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕವೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೂ ಅವರು ತೆರೆಗೆ ತಂದಿದ್ದರು.

ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸುಮಾರು 77 ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಅವರ ಬದ್ಧತೆ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ರಿಮೋಟ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಹೆಡ್‌ಸೆಟ್ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಅವರಿಗೆ ವಯಸ್ಸು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅನಾರೋಗ್ಯವೂ ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡುವ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಮಾತಿಲ್ಲದ ಸಿನಿಮಾಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದ ಮಾಂತ್ರಿಕ

1987ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ‘ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನ’ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನೇ ಬರೆದಿತು. ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಮತ್ತು ಅಮಲಾ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದೃಶ್ಯಗಳು, ಅಭಿನಯ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕವೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ‘ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ಭಾಷೆಯ ಗಡಿ ಇಲ್ಲ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಿಂಗೀತಂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.

ನಂತರ ‘ಆದಿತ್ಯ 369’ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನಕಥೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದರೆ, ‘ಭೈರವ ದ್ವೀಪಂ’ ಮೂಲಕ ಅದ್ಭುತ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟರು.

ಮಯೂರಿ, ಅಪೂರ್ವ ಸಹೋದರರು, ಮೈಕೆಲ್ ಮದನ ಕಾಮರಾಜನ್, ಸೊಮ್ಮೊಕಡಿದಿ ಸೊಕೊಕಡಿದಿ, ರಾಜಾ ಪಾರ್ವೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಜ್ಜೆ

ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲ ಪಯಣ ತೆಲುಗು ಅಥವಾ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಪ್ರೇಮಿಗಳ ಮನದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.

ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅವರು ಭಾಷೆಗಿಂತ ಕಥೆ ದೊಡ್ಡದು, ಪ್ರಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದರು.

‘ಮಾಯಾಬಜಾರ್’ನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಮಹಾಯಾನ

ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಂತಕಥೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೆ.ವಿ. ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಸಿಂಗೀತಂ ತಮ್ಮ ಸಿನಿಮಾ ಬದುಕು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವವೇ ಮುಂದೆ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ನಿರ್ದೇಶನ ಶೈಲಿಗೆ ಭದ್ರ ಅಡಿಪಾಯವಾಯಿತು.

ಹಾಸ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಥೆ, ನೃತ್ಯಾಧಾರಿತ ಚಿತ್ರ, ವಿಜ್ಞಾನಕಥೆ, ಫ್ಯಾಂಟಸಿ, ಅನಿಮೇಷನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸಿನಿಮಾ—ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊಸದನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿದರು.

ಅವರ ಸಾಧನೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಸೌತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳು ಸಂದಿವೆ.

ಬದುಕಿನ ಸಂಗಾತಿಯೂ ಸೃಜನಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗ

ಸಿಂಗೀತಂ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳ ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಅವರು ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಬಳಿಕ 2022ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಕಲ್ಯಾಣಿ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದರು. ಪತ್ನಿಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಸಿಂಗೀತಂ ನಂತರ ‘ಶ್ರೀಕಲ್ಯಾಣಿಯಂ’ ಬರೆದಿದ್ದರು.

ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಂತೆಯೇ ಇದ್ದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ

ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೂ ‘ಇನ್ನು ಏನು ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಸಿಂಗೀತಂ ಅವರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. 90ರ ಹರೆಯದಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಜೀವನ, ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದ ಮೌನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಿಂಗ್ ಗೀತಂನ ಸಂಗೀತಮಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯವರೆಗೆ ಅವರ ಪಯಣವೇ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯ ಇತಿಹಾಸ.

ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಇಂದು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟ — ವಯಸ್ಸು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ; ಕನಸು ಕಾಣುವುದನ್ನು, ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು.